Op 18 maart 2026 gingen Nederlanders naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Hoe zijn deze verlopen? En hoe kan de Kiesraad gemeenten zo goed mogelijk ondersteunen bij de organisatie van verkiezingen? Deze vragen stonden centraal in een evaluatieonderzoek dat Centerdata uitvoerde in opdracht van de Kiesraad.
Voor het onderzoek is een vragenlijst uitgezet onder projectleiders verkiezingen in 340 gemeenten. Van 30 maart tot en met 27 april 2026 vulden 301 gemeenten de vragenlijst volledig in. De verdeling naar gemeentegrootte, bevolkingsdichtheid, manier van stemopneming en provincie sluit vrijwel volledig aan bij de landelijke verdeling van gemeenten, waardoor de resultaten representatief zijn.
Toenemende voorkeur voor centrale stemopneming
Een meerderheid van de gemeenten koos bij deze verkiezingen voor centrale stemopneming, vooral grote gemeenten. Deze voorkeur lijkt zich door te zetten richting toekomstige verkiezingen. Voor de gemeenteraadsverkiezing wordt in elke gemeente een centraal stembureau ingesteld. De meeste gemeenten geven aan voldoende steun vanuit hun organisatie te hebben ervaren tijdens de organisatie van de verkiezing en daarnaast voldoende kennis over de taken van het centraal stembureau te hebben gehad.
Informatievoorziening en ondersteuning door de Kiesraad
Alle gemeenten maakten gebruik van de Toolkit Verkiezingen van de Kiesraad en waren hier overwegend positief over. Wel ervaarden gemeenten knelpunten in de vindbaarheid en overzichtelijkheid van de vele documenten binnen de Toolkit; men vroeg om meer structuur, bundeling en praktische stappenplannen. Bijna alle gemeenten maakten daarnaast gebruik van het Informatiepunt Verkiezingen en waren hier tevreden over, al werd de behoefte geuit aan meer concrete, toepasbare duiding. De thematische webinars en vragenuurtjes werden veel bezocht en als waardevol ervaren.
Communicatie naar doelgroepen
Gemeenten zetten breed in op communicatie rondom de verkiezingen, met bijzondere aandacht voor jonge kiezers en diverse groepen kiezers met beperkingen. Vrijwel alle gemeenten troffen maatregelen om de opkomst te stimuleren, zoals publiekscampagnes, stemhulpen en evenementen.
Voldoende stemlokalen, aandacht voor toegankelijkheid
Gemeenten slaagden er over het algemeen goed in om voldoende stemlokalen te realiseren, mede dankzij eerdere investeringen in toegankelijkheid. Grotere gemeenten ervoeren dit vaker als uitdagend, bijvoorbeeld door een beperkt aanbod aan geschikte, toegankelijke locaties. Een groeiend aandeel gemeenten bood aanvullende ondersteuning in stemlokalen, zoals gebarentaalondersteuning, al blijft verdere verbetering van de toegankelijkheid nodig.
Werving van stembureauleden
Het werven van reguliere stembureauleden verliep over het algemeen soepel en uitval kon doorgaans goed worden opgevangen met reserveleden. Het vervullen van de rol van (plaatsvervangend) voorzitter bleek aanzienlijk lastiger, onder meer door vergrijzing van het vrijwilligersbestand en de ervaren zwaarte van de functie. De meeste gemeenten trainden hun stembureauleden via een commerciële aanbieder en waren hierover tevreden.
Het merendeel van de gemeenten rondde het telproces op de verkiezingsavond voor middernacht af. Grotere gemeenten en gemeenten met decentrale stemopneming hadden hier vaker meer tijd voor nodig.
Wensen vanuit gemeenten
Bijna de helft van de gemeenten ziet naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen mogelijkheden voor verbeteringen in het verkiezingsproces, met name op het gebied van interne training en kennisdeling, de kandidaatstellingsprocedure en de belasting van instructies en controles. Voor de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen van 2027 zou men graag zien dat het vernieuwde, kleinere stembiljet landelijk wordt gebruikt. Ook zien veel gemeenten op tegen de hoeveelheid werk die de combinatie van deze twee verkiezingen met zich meebrengt en zou men willen dat er meer tijd beschikbaar wordt gemaakt voor alle werkzaamheden.
Meer weten?
Deze evaluatie maakt deel uit van een reeks onderzoeken die Centerdata in opdracht van de Kiesraad uitvoert rond verkiezingen. In het volledige onderzoeksrapport zijn alle resultaten, inclusief de onderzoeksopzet en een uitgebreide analyse van de bevindingen, opgenomen. Het evaluatieadvies van de Kiesraad is hier te lezen.