Op 29 oktober 2025 gingen miljoenen Nederlanders naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezing. Maar hoe verliep die dag eigenlijk achter de schermen? Centerdata voerde in opdracht van de Kiesraad drie onderzoeken uit: naar de ervaringen van gemeenten, de motivatie en ervaringen van vrijwilligers, en de locaties en kenmerken van stemlokalen.
Gemeenten over voorbereiding, organisatie en ondersteuning
Gemeenten zijn overwegend positief over de informatievoorziening en ondersteuning door de Kiesraad. Vrijwel alle gemeenten maakten gebruik van een toolkit en gaven aan zich goed voorbereid te voelen op de verkiezingsdag. De meeste gemeenten gaven daarnaast aan dat ze het goed haalbaar vonden om voldoende (toegankelijke) stemlokalen te realiseren. Grotere en dichtbevolkte gemeenten gaven vaker aan dat dit lastiger was vanwege een kleiner aanbod aan geschikte en toegankelijke locaties.
De werving van stembureauleden verliep over het algemeen ook goed, al noemen sommige gemeenten knelpunten zoals vergrijzing van het vrijwilligersbestand en beperkte bereidheid om als reservelid te fungeren.
In veel gemeenten werd tot na middernacht geteld; vooral grotere gemeenten en gemeenten met decentrale stemopneming rondden de telling soms pas na 02.00 uur af.
Vrijwilligers: motivatie en ervaringen
In totaal deden 6.749 personen uit 89 gemeenten mee aan het evaluatieonderzoek onder verkiezingsvrijwilligers. Het gaat om (plaatsvervangend) voorzitters, stembureauleden, tellers en vrijwilligers op het gemeentelijk stembureau. De groep bestaat voornamelijk uit oudere, hoogopgeleide en ervaren vrijwilligers. De belangrijkste motivatie om mee te werken is betrokkenheid bij de democratie en de wens om bij te dragen aan de samenleving. Ook het sociale aspect wordt regelmatig genoemd.
Bijna alle vrijwilligers volgden vooraf een training en voelden zich daardoor goed voorbereid. De meeste vrijwilligers kijken positief terug op het verloop van de verkiezingsdag. Wel noemen zij aandachtspunten, waaronder het grote formaat van het stembiljet, de rol en training van voorzitters, de inrichting van telstraten en verschillen in vergoedingen tussen gemeenten en rollen.
Spreiding en kenmerken van stemlokalen
Tijdens de verkiezing waren er 9.213 stemlokalen, een lichte stijging ten opzichte van 2023. De gemiddelde afstand tot een stemlokaal bedroeg 352 meter en is daarmee iets kleiner geworden. In stedelijke gebieden wonen mensen gemiddeld dichter bij een stemlokaal dan in niet-stedelijke gebieden. De afstand tussen stemlokalen verschilt echter niet duidelijk tussen bijvoorbeeld ‘rijke’ en ‘arme’ gebieden of tussen gebieden met veel jongeren of juist veel ouderen.
Evaluatie Kiesraad
Op basis van deze en andere onderzoeken concludeert de Kiesraad dat de Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025 goed is uitgevoerd en heeft geleid tot een betrouwbare uitslag. Volgens de Kiesraad is het Nederlandse verkiezingsproces robuust en zijn er geen ingrepen in het huidige proces nodig. Wel vragen kennis, kwaliteit en capaciteit in de uitvoering blijvende aandacht. De Kiesraad spreekt waardering uit voor de inzet van gemeenten en vrijwilligers en doet aanbevelingen om de kwaliteit in de keten, onder andere bij gemeenten, leveranciers en PostNL, te behouden en te versterken. Met het oog op toekomstige verkiezingen pleit de Kiesraad voor verdere verbetering van het stemproces voor kiezers buiten Nederland en voor een zorgvuldige voortzetting van het experiment met het nieuwe stembiljet.
Meer informatie
Meer lezen over de onderzoeken die Centerdata in opdracht van de Kiesraad heeft uitgevoerd? Het onderzoek onder gemeenten, verkiezingsvrijwilligers en het onderzoek naar de spreiding van stemlokalen zijn te vinden op onze publicatiepagina. Daarnaast is de evaluatie en het advies van de Kiesraad hier te lezen.