Wie gaat stemmen, moet terecht kunnen bij een stemlokaal in de buurt. Het is dan ook van groot belang dat stemlokalen goed verdeeld zijn over Nederland. In opdracht van de Kiesraad werden locaties en kenmerken van stemlokalen voor de Tweede Kamerverkiezing 2025 onderzocht.
Meer stemlokalen, kleinere afstanden
Tijdens deze verkiezingen waren er 9.213 stemlokalen. Dat is een kleine stijging ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen in 2023. De gemiddelde afstand tot stemlokalen is met 352 meter (mediaan: 282 meter) de afgelopen verkiezingen iets kleiner geworden.
Vooral in steden zijn stemlokalen dichtbij
Er is veel variatie in afstanden tussen inwoner en het dichtstbijzijnde stemlokaal. Mensen in stedelijke gebieden wonen gemiddeld dichter bij een stemlokaal dan mensen in niet-stedelijke gebieden. De afstand tussen stemlokalen verschilt echter niet duidelijk tussen bijvoorbeeld ‘rijke’ en ‘arme’ gebieden of tussen gebieden met veel jongeren of juist veel ouderen. In wijken met een hoger gemiddeld inkomen en/of hogere gemiddelde WOZ-waarde is de afstand gemiddeld iets groter. Ook in gebieden met relatief meer oudere inwoners is de afstand gemiddeld iets groter. Deze verschillen zijn echter klein en kunnen te maken hebben met stedelijkheid.
Inzet van mobiele en bijzondere stemlokalen
Gemeenten kunnen naast reguliere stemlokalen ook mobiele en bijzondere stemlokalen inzetten. Een mobiel stemlokaal wordt op de verkiezingsdag op meerdere plekken geplaatst. Zo kunnen kiezers op verschillende locaties terecht. Een bijzonder stemlokaal staat vaak op een drukbezochte plek, zoals een treinstation. Tijdens de Tweede Kamerverkiezing van 2025 waren er 140 bijzondere stemlokalen. Daarvan bevond bijna de helft zich in een treinstation, en 14 procent bestond uit mobiele units. In de loop der jaren zijn treinstations en mobiele units steeds belangrijker geworden als locatie voor stemlokalen.
Goede spreiding van stemlokalen
Over het algemeen liggen de stemlokalen dus goed verspreid in termen van hun afstand tot verschillende inwonersgroepen. Wel maakt het uit of iemand in een stedelijk of niet-stedelijk gebied woont: in meer stedelijke gebieden liggen stemlokalen doorgaans dichterbij. In meer afgelegen gebieden kunnen mobiele stemlokalen helpen om de afstand tot een stemlokaal te verkleinen.
Meer weten?
Deze evaluatie maakt deel uit van een reeks onderzoeken die Centerdata in opdracht van de Kiesraad uitvoert rond verkiezingen. In het volledige onderzoeksrapport zijn alle resultaten, inclusief de onderzoeksopzet en een uitgebreide analyse van de bevindingen, opgenomen. Het evaluatieadvies van de Kiesraad is hier te lezen.