Hoe zijn de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025 verlopen? En hoe kan de Kiesraad gemeenten zo goed mogelijk ondersteunen bij de organisatie van verkiezingen? Deze vragen stonden centraal in een evaluatieonderzoek dat Centerdata uitvoerde in opdracht van de Kiesraad.
Voor het onderzoek is een vragenlijst uitgezet onder projectleiders verkiezingen in 340 gemeenten. In totaal vulden 230 gemeenten de vragenlijst in. De vragen gingen over de voorbereiding, organisatie en uitvoering van de verkiezing, inclusief de werkzaamheden op de verkiezingsdag.
Informatievoorziening en ondersteuning door de Kiesraad
Gemeenten zijn overwegend positief over de informatievoorziening en ondersteuning door de Kiesraad. De meeste projectleiders geven aan dat zij zich goed voorbereid voelden op de verkiezing. Vrijwel alle gemeenten (99%) maakten gebruik van de toolkit Verkiezingen van de Kiesraad: een online verzameling van checklists, formats voor communicatie en instructies voor stembureauleden ter ondersteuning van de organisatie van verkiezingen.
Communicatie naar doelgroepen
De meeste gemeenten richtten hun communicatie over de verkiezing op meerdere doelgroepen. Daarbij lag de nadruk vooral op jonge kiezers die voor het eerst mochten stemmen.
Grotere gemeenten besteedden daarnaast aandacht aan kiezers met een visuele, auditieve, (licht)verstandelijke of lichamelijke beperking. Ook in de stemlokalen werd er aan deze groep gedacht, bijvoorbeeld door middel van ondersteuning in gebarentaal, een stemmal voor blinde of slechtziende kiezers en een prikkelarm stemlokaal.
Voldoende (toegankelijke) stemlokalen
De meeste gemeenten gaven aan dat ze het goed haalbaar vonden om voldoende (toegankelijke) stemlokalen te realiseren. Een kleinere groep, met name grotere gemeenten en gemeenten met een hoge bevolkingsdichtheid, vond dit lastiger. Zij gaven vaker aan dat ze te maken hadden met een kleiner aanbod aan geschikte en toegankelijke locaties, met name voor mensen met een lichamelijke beperking.
Werving, training en ondersteuning van stembureauleden
Over het algemeen lukte het gemeenten prima om voldoende stembureauleden te werven. Voor een kleine groep gemeenten verliep dit proces wat moeizamer. Genoemde knelpunten zijn bijvoorbeeld dat vrijwilligers niet als reservelid willen fungeren en dat het vrijwilligersbestand vergrijst. Vrijwel alle gemeenten trainden hun voorzitters, stembureauleden en tellers via een online training.
Het tellen van de stemmen
Het merendeel van de gemeenten telde door na middernacht. Vooral grotere gemeenten en ongeveer een derde van de gemeenten met decentrale stemopneming (stembureaus tellen alle stemmen op lijst- en kandidaatsniveau in het stemlokaal) hadden tot na 02.00 uur nodig om de telling af te ronden.
Wensen vanuit gemeenten
Tot slot werd er aan gemeenten gevraagd wat zij zelf als verbeterpunten zien voor het verkiezingsproces en wat voor hen het verkiezingsproces makkelijker zou maken. De meest genoemde wensen waren een kleiner stembiljet, digitaal stemmen of tellen en een kortere verkiezingsdag en gespreid telproces over meerdere dagen.
Meer weten?
Deze evaluatie maakt deel uit van een reeks onderzoeken die Centerdata in opdracht van de Kiesraad uitvoert rond verkiezingen. In het volledige onderzoeksrapport zijn alle resultaten, inclusief de onderzoeksopzet en een uitgebreide analyse van de bevindingen, opgenomen. Het evaluatieadvies van de Kiesraad is hier te lezen.