De kans op noodsituaties door water neemt toe. Klimaatverandering zorgt voor extremer weer en ook cyberdreigingen en geopolitieke spanningen vormen een risico voor het waterbeheersysteem. Centerdata onderzocht in opdracht van Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDODelta) hoe inwoners betrokken kunnen worden bij het waterveiligheidssysteem. Inwoners blijken zich bewust te zijn van de toenemende dreiging, maar dit leidt nog onvoldoende tot concrete voorbereiding die bijdraagt aan de maatschappelijke weerbaarheid tegen bijvoorbeeld overstromingen.
Voor het onderzoek is een combinatie gemaakt van literatuuronderzoek, een vragenlijst onder ruim 500 leden van het LISS panel en verdiepende interviews met tien inwoners van het beheergebied van WDODelta. Uit het vragenlijstonderzoek blijkt dat ruim de helft van de bevraagden (58%) verwacht dat de kans op watergerelateerde noodsituaties de komende jaren toeneemt en bijna de helft (48%) denkt dat de gevolgen ernstiger worden. Toch voelt minder dan één op de vijf inwoners zich goed voorbereid op zo’n noodsituatie. Zes op de tien inwoners geeft aan niet goed voorbereid te zijn op een dreigende overstroming.
Bereidheid om te helpen is groot
Het beeld is positiever als het gaat om burgerparticipatie. Zo zegt 59% van de inwoners zich tijdens een noodsituatie te willen inzetten om anderen te helpen en is 43% bereid om uit zichzelf mee te doen aan acties tegen wateroverlast. Denk aan het ondersteunen van kwetsbare buren, het plaatsen van zandzakken in de straat of het opruimen na afloop van een noodsituatie.
Die bereidheid wordt wel geremd door onduidelijkheid. Veel inwoners weten niet goed welke taken zij kunnen oppakken, waar zij zich kunnen aanmelden en of hun inzet wel nuttig is. Een persoonlijke uitnodiging en een concrete, afgebakende taak kunnen die drempel verlagen.
Vertrouwen in het waterschap
WDODelta heeft een goede uitgangspositie om hierin het verschil te maken. Het vertrouwen van inwoners in het waterschap ligt met gemiddeld een 6,9 relatief hoog: hoger dan het vertrouwen in de gemeente, de landelijke overheid en het nieuws. Aan de andere kant heeft bijna de helft van de inwoners het afgelopen jaar niets van het waterschap gezien of gehoord en weet een groot deel niet precies welke taken het waterschap wel en niet heeft. Veel inwoners herkennen taken zoals het beheren van waterstanden, dijken en oppervlaktewater, maar meer dan de helft denkt ten onrechte dat het waterschap verantwoordelijk is voor schoon drinkwater.
Van bewustzijn naar actie
Het onderzoek suggereert dat het bieden van concreet handelingsperspectief ervoor kan zorgen dat bewustzijn wordt vertaald naar actie. Dit betekent dat praktische, lokale informatie over risico’s en te nemen maatregelen wordt gecommuniceerd, bijvoorbeeld in de vorm van gebiedsgerichte checklists, herkenbare scenario’s en korte stappenplannen voor verschillende fasen van een noodsituatie.
Daarnaast kan WDODelta bijdragen aan het ontstaan van een sociale norm waarin voorbereiding en lokale inzet vanzelfsprekender worden. Bestaande buurt- en wijknetwerken kunnen hierbij helpen. Ook is het belangrijk dat waterschap, gemeenten en veiligheidsregio’s heldere afspraken maken over wie waarvoor verantwoordelijk is, en dat zij richting inwoners één herkenbare boodschap communiceren. Zo kan WDODelta de bestaande bereidheid onder inwoners omzetten in daadwerkelijke actie en daarmee de maatschappelijke weerbaarheid tegen water vergroten.