Hoe ga je om met iemand die ‘verward’ of ‘onbegrepen’ gedrag vertoont? Het is een vraag die steeds vaker opduikt in het publieke debat. Onlangs verscheen in NRC een interview met collega Karlijn Roex, daags voordat de Tweede Kamer debatteerde over hoe de overheid en de politie zouden moeten omgaan met mensen die de samenleving verward vindt.

Karlijn weet waar ze over praat. Ze is ervaringsdeskundige en schreef in 2019 het boek In verwarde staat, waarin ze kritiek uit op het huidige beleid. Volgens haar is de aanpak te veel gericht op het onderdrukken van gedrag, zonder oog te hebben voor de veiligheid van de persoon zelf. Maar wat helpt dan wel?

Niet de politie, maar de buurman

Karlijn gelooft in de kracht van de directe omgeving. Iemand in een crisissituatie voelt zich vaak alleen, terwijl buurtbewoners vaak wel willen helpen. Ze weten alleen niet hoe. Die kloof tussen intentie en handelen is precies wat het project Iemand Erbij wil dichten.

Karlijn werkt als onderzoeker bij Centerdata en haalde recentelijk samen met Stichting Kringwijs een subsidie van ZorgOnderzoek Nederland/Medische Wetenschappen (ZonMw) binnen voor dit project. Iemand Erbij traint buurtbewoners om rustig te blijven, te luisteren en nabij te zijn wanneer iemand in hun omgeving een moeilijke tijd doormaakt. Dit zou kunnen voorkomen dat een situatie escaleert.

Het project sluit daarmee aan op recente aanbevelingen van Toezicht Sociaal Domein en de Onderzoeksraad voor Veiligheid: werk aan cohesie en acceptatie in de wijk, en sluit aan op de leefwereld van mensen die het moeilijk hebben.

Van Amsterdam naar Utrecht

De training bestaat al langer: deze werd ontwikkeld in 2017/2018 en werd tot nu toe vooral ingezet in Amsterdam-West. Nu is het tijd voor de volgende stap. Met de ZonMw-subsidie wordt Iemand Erbij uitgerold in vier Utrechtse buurten, in samenwerking met lokale welzijnspartners, ervaringsdeskundigen en andere professionele organisaties zoals Lister. In dit project gaan wetenschappelijk onderzoek, praktijkgericht werk en ervaringskennis hand in hand.

Meten of het werkt

Karlijn doet namens Centerdata de nulmeting in de vier Utrechtse wijken: een analyse van de situatie voordat de training van start gaat. Die nulmeting vormt de basis voor een effectanalyse die een aantal maanden na de training zal worden uitgevoerd. De projectgroep wil graag weten of buurtbewoners zich daadwerkelijk zekerder voelen om te helpen, of mensen met onbegrepen gedrag meer steun en begrip ervaren en of er minder crisisingrepen nodig zijn.

Het uiteindelijke doel is om Iemand Erbij in meer Nederlandse gemeenten aan te bieden, zodat buurtbewoners weten wat te doen als iemand in hun omgeving onbegrepen gedrag vertoont.

Meer weten?

Lees ook het NRC-interview met Karlijn: Verwarde personen help je niet met repressie. Daarnaast was Karlijn op woensdag 22 april te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1, waar zij met presentator Jurgen van den Berg doorpraatte over dit onderwerp. Luister hier het fragment terug.