Op 18 maart 2026 gingen Nederland naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Hoe verliep de organisatie van deze verkiezingen? En hoe goed waren stemlokalen bereikbaar voor kiezers? In opdracht van de Kiesraad voerde Centerdata twee onderzoeken uit: een evaluatie onder gemeenten en een onderzoek naar de spreiding en kenmerken van stemlokalen.
Gemeenten positief over voorbereiding en ondersteuning
Voor de evaluatie vulden 301 van de 340 gevraagde gemeenten een vragenlijst in over de voorbereiding en organisatie van de verkiezingen. Gemeenten zijn overwegend positief over de ondersteuning door de Kiesraad. Alle gemeenten maakten gebruik van de Toolkit Verkiezingen en vrijwel alle gemeenten raadpleegden het Informatiepunt Verkiezingen. Ook de webinars en vragenuurtjes werden veel bezocht en gewaardeerd.
Gemeenten geven aan voldoende ondersteuning vanuit de eigen organisatie te hebben ervaren bij alle werkzaamheden rondom de gemeenteraadsverkiezingen. Een meerderheid van de gemeenten koos voor een centrale telling van de stemmen. Dat betekent dat op de verkiezingsavond alleen de stemmen op de partijen worden geteld en de volgende dag op kandidaatsniveau. Deze voorkeur lijkt zich ook richting toekomstige verkiezingen voort te zetten.
Stemlokalen en vrijwilligers
Gemeenten slaagden er over het algemeen goed in om voldoende stemlokalen te realiseren. Voor grotere gemeenten was dit wat vaker een uitdaging vanwege een beperkter aanbod aan geschikte en toegankelijke locaties. Wel is de toegankelijkheid de afgelopen jaren verder verbeterd, onder andere doordat een groter aantal gemeenten aanvullende voorzieningen bood, zoals ondersteuning in gebarentaal.
De werving van reguliere stembureauleden verliep in de meeste gemeenten soepel. De rol van (plaatsvervangend) voorzitter bleek lastiger in te vullen, onder meer door de vergrijzing van het vrijwilligersbestand en de ervaren zwaarte van de functie. Het merendeel van de gemeenten rondde het telproces op de verkiezingsavond vóór middernacht af, grotere gemeenten en gemeenten met decentrale stemopneming hadden daarentegen vaker langer nodig.
Stemlokalen goed bereikbaar
Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen waren er 9.132 stemlokalen, vrijwel evenveel als tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. Ook de gemiddelde afstand tot het dichtstbijzijnde stemlokaal bleef met 351 meter nagenoeg gelijk.
Net als bij eerdere verkiezingen wonen inwoners van stedelijke gebieden gemiddeld dichter bij een stemlokaal dan inwoners van niet-stedelijke gebieden. Daarnaast blijken sociaaleconomische kenmerken van wijken slechts beperkt samen te hangen met de afstand tot een stemlokaal.
De meeste stemlokalen bevonden zich op vertrouwde locaties: ruim 94% was gevestigd op dezelfde plek als tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. Over het algemeen zijn stemlokalen goed over Nederland verspreid. Wel woont 8,4% van de inwoners verder dan de door de Kiesraad aanbevolen maximale afstand tot een stemlokaal, vooral in buitengebieden en kleine dorpen. Daar kunnen mobiele stemlokalen een oplossing bieden.
Evaluatie van de Kiesraad
Op basis van deze en andere onderzoeken concludeert de Kiesraad dat de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 goed zijn verlopen. Volgens de Kiesraad hebben gemeenten de nieuwe wetgeving rondom de uitslagvaststelling, programmatuur en kwaliteitsbevordering succesvol toegepast. De gezamenlijke voorbereiding van gemeenten en de Kiesraad heeft hieraan bijgedragen, evenals de inzet van duizenden verkiezingsvrijwilligers.
Tegelijkertijd ziet de Kiesraad aandachtspunten voor toekomstige verkiezingen. Zo vraagt de uitvoering van taken die specifiek zijn voor gemeenteraadsverkiezingen, zoals die van het centraal stembureau, blijvende aandacht voor kennis en ervaring. Ook wijst de Kiesraad op het belang van een duidelijke rolverdeling tussen de verschillende betrokkenen en adviseert zij opnieuw om het aantal volmachten per kiezer te beperken van twee naar één. Met het oog op de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen van 2027 vraagt de Kiesraad daarnaast aandacht voor de uitvoeringslast van deze gecombineerde verkiezingen.
Meer informatie
Meer lezen over de onderzoeken die Centerdata in opdracht van de Kiesraad uitvoerde? Het evaluatieonderzoek onder gemeenten en het onderzoek naar de spreiding en kenmerken van stemlokalen zijn te vinden op onze publicatiepagina. Daarnaast is het evaluatieadvies van de Kiesraad hier te lezen.